Fierljeppen

Fierljeppen, typisch Fries. En niet alléén vanwege de prachtige naam. Natuurlijk, ook elders in Nederland wordt aan `polsstokverspringen` gedaan. Maar de overkoepelende sportbond heet niet voor niets Nederlandse Fierljepbond...
In het waterrijke Nederland wordt al zeker 1000 jaar met een polsstok over sloten gesprongen. Voor zover bekend waren de eerste wedstrijden in de achttiende eeuw.
In Fryslân zijn van mei tot en met augustus regelmatig competitiewedstrijden. Een aanrader om eens te bezoeken! Plaatsen en data vindt u in onze cultuuragenda. Eenmaal per jaar herleeft de `oude vete` tussen Fryslân en Holland in een heuse tweekamp, het ene jaar in Fryslân, het andere jaar in Holland.

Website

© tekst: FrieslandWonderland
© foto: Gert Gort

Skûtsjesilen

Typisch Fries is ook het `Skûtsjesilen`. Skûtsjes zijn platbodems die rond 1900 werden gebouwd om turf, mest en andere lading te vervoeren. Een aantal van die oude vrachtschepen zijn tegenwoordig, hoewel uiterlijk nog vrijwel origineel, volledig toegerust om zo snel mogelijk te zeilen. Van half april tot begin september wordt een groot aantal wedstrijden gezeild. Een prachtig plaatje en bij wat meer wind zeer spectaculair! Hootepunten van het seizoen zijn de wedstrijdseries om de kampioenschappen van de SKS (`Sintrale Kommisje Skûtsjesilen`) en de IFKS (Iepen Frysk Kampioenskip Skûtsjesilen) in juli en augustus. Alle wedstrijden vindt u in de Cultuuragenda.
Het is ook mogelijk om zélf te ervaren wat het is om op een skûtsje te zeilen. Er zijn meerdere aanbieders van leuke arrangementen.

© tekst: FrieslandWonderland
© foto: Beeldbank FrieslandWonderland

Iepenloftspullen

Een typisch Fries verschijnsel zijn de `Iepenloftspullen`, friestalige toneelvoorstellingen in de openlucht, waar de lokale gemeenschap zeer nauw bij betrokken is. Eén van de oudste en meest bekende is die van Jorwert, die al sinds 1954 in de notaristuin opgevoerd wordt. Met de eerste voorstelling, "De klokken van Jorwert", bedankten de inwoners van het dorp de gulle gevers die het mogelijk hadden gemaakt om de in 1951 ingestorte kerktoren te herstellen.
Inmiddels worden in veel meer Friese dorpen `iepenloftspullen` opgevoerd. Om er enkele te noemen: Dronryp, Burgum, Harkema, Snakkerburen, Molkwerum, Brantgum. In de tuin van de pastorie van Easterwierrum wordt jaarlijks een `iepenloftsspul` gespeeld door kinderen.
Een bezoek aan een `iepenloftspul` staat garant voor een stukje onvervalste Friese cultuur. In de cultuuragenda vindt u ze allemaal.

De taal

Het meest `typisch Fries` is natuurlijk de taal. Het Fries is officieel erkend als tweede rijkstaal. En de Friezen zijn trots op hun taal! Heel veel spreken het en vrijwel iedereen verstaat het. Wist u trouwens dat het Friese alfabet geen 26, maar 24 letters kent? De Q en de X worden in het Fries niet gebruikt.
Iedere regio kent een eigen dialect. In het noorden, op de kleigronden, wordt bijvoorbeeld het `klaaifrysk` (kleifries) gesproken en op de zandgronden van de Friese Wouden het `wâldfrysk` (woudfries). Een aantal van de Elfsteden kent een eigen variant van het `stadsfries`: de buitenstaander hoort geen verschil, maar zeg tegen iemand uit Sneek niet dat hij net zo praat als de groenteboer in Dokkum...! En om het nog wat ingewikkelder te maken: op het Bildt (in het noordwesten) en in de Stellingwerven (het zuidoosten) kennen ze een eigen streektaal, op de eilanden spreekt men `eilanders` (uiteraard op ieder eiland een andere, en soms zelfs meerdere varianten) en in Hindeloopen Hielpers, dat nog het meest verwant is aan oud-fries.

Gelukkig kunt u in Fryslân ook overal gewoon terecht in het Nederlands...

© tekst: FrieslandWonderland
© foto: Kanon fan de Fryske Skiednis

Kaatsen

In minstens 50 landen worden verschillende varianten van het kaatsen beoefend. En toch is kaatsen een typisch Friese sport. Niet voor niets zetelt de Koninklijke Nederlands Kaatsbond in Heerenveen. En werd in 1972 in Franeker het Kaatsmuseum geopend, het eerste sportmuseum van Nederland. Franeker is ook het decor voor `het Wimbledon van het kaatsen`, de PC. Ieder jaar, op de vijfde woensdag na 30 juni, strijden de 48 beste mannelijke kaatsers om de meest begeerde titel in de kaatssport. De beste speler van het winnende `partuur` (team) wordt uitgeroepen tot `koning van de PC` en krijgt door de voorzitter van de PC (Permanente Commissie) de koningsbal omgehangen. De wedstrijd wordt al sinds 1854 georganiseerd en is daarmee de oudste jaarlijkse sportklassieker van Nederland. Meer informatie over dit unieke evenement vindt u op www.pc-franeker.nl/.
Een andere speciale wedstrijd is de `Freulepartij` in Wommels, een wedstrijd voor jongens van 14 tot 16 jaar. Het evenement is genoemd naar Clara Jacoba Freule de Vos van Steenwijk die in 1902 een geldbedrag beschikbaar stelde voor een jaarlijkse jongenskaatspartij. Tegenwoordig komen er 8 tot 10 duizend bezoekers op af.
Wilt u niet naar zo`n druk bezocht evenement maar toch wel eens zien wat kaatsen nu eigenlijk is? En misschien wel in zijn meest pure vorm, een `normale` wedstrijd op een kaatsveld in een willekeurig dorp? Mogelijkheden genoeg: gedurende het seizoen worden in Fryslân tussen de 1500 en 2000 wedstrijden gespeeld...

© tekst: FrieslandWonderland
© foto: Koninklijke Permanente Commissie